De echo van de heldere afgrond van Wiman

 

door Renée van Riessen, 4 oktober 2016

 

'Zwijgen is de taal van geloof. Handelen – of het van de kerk is of uit liefdadigheid, politiek of poëzie – is de vertaling.'

 

Opluchting

 

Ik had altijd de indruk dat spreken de taal was van het geloof. Zwijgen was eenvoudig geen optie in het protestantisme dat mij heeft gevormd.  Stilte en contemplatie werden er diep gewantrouwd, wie zweeg werd gezien als te weinig betrokken op de zaak of (wat nog erger leek te zijn) als oncontroleerbaar.       

Een hele opluchting dus: zwijgen als taal van het geloof.

Jezus schreef met zijn vinger in het zand toen ze hem een onmogelijke vraag stelden, over een vrouw, betrapt op overspel. Hij deed iets (schrijven), en zweeg. Wat hij schreef wordt niet verteld, maar Achterberg noemde het (in één van zijn gedichten) een ‘geestelijk gedicht’.  

Eckhart schreef ergens dat hij over god liever zou willen zwijgen. Een onmogelijk verlangen, het is dan ook een zinnetje tussendoor (‘ich will gotes geswighen’) dat te vinden is in een boek vol woorden – over God en geloven in God.  

Zwijgen als taal van het geloof is een paradox, een tegenstrijdigheid. Stilte en het verlangen ernaar zijn geïsoleerde eilanden in een zee van woorden. Zwijgen kan dubbelzinnig zijn en het raakt gemakkelijk in zichzelf verstrikt. Daarom is er van het zwijgen altijd een vertaling of interpretatie nodig, al hoeft die niet per definitie uit woorden te bestaan. Het is verrassend dat Wiman de handeling naar voren schuift als de meest belovende vertaling van geloof, en dat hij poëzie ook als een handeling ziet.     

Vertalingen kunnen verraden. Ze verwarren, leiden af van het origineel. Het citaat brengt me naar de vraag waaraan een goede vertaling van geloof te herkennen zou zijn. Waarschijnlijk aan het feit dat die vertaling zelf naar stilte verwijst, of, anders gezegd: naar de zwijg-kern waaruit ze onherroepelijk is opgekomen. Een stilte die zich niet langer kon inhouden en naar buiten gebarsten is.

 

Renée van Riessen doceert godsdienstfilosofie aan de Protestantse Theologische Universiteit en is als bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie verbonden aan de Universiteit van Leiden. Naast haar academische werk is ze actief als dichter.

 

Op 14 oktober organiseert Liter samen met de Theologische Universiteit Kampen een studiemiddag met Christian Wiman. Voor meer informatie kunt u hier terecht. 

Submit to FacebookSubmit to Twitter