Het Rijksmuseum is na tien jaar weer open. Voor het eerst is, op de bovenste verdieping, ook naoorlogse kunst te zien. Deze monumentale werken zijn een vervolg op de oude meesters. Onlangs werd bekend dat ook Marlene Dumas daar vertegenwoordigd is, met een schildering van Het Laatste Avondmaal. Het doek is geschonken door een anonieme verzamelaar. Schenker en museum ondertekenden het contract, symbolisch, op Witte Donderdag (28 maart). Dagblad Trouw toonde die dag het bijzondere doek op de voorpagina. In de periode van ontstaan (1985-1991) blijkt het werk sterke wijzigingen te hebben ondergaan. Liter vroeg Marlene Dumas naar dit proces. Ze reageerde met een tekst, zoals zij die wel vaker maakt bij haar werk. (Gerda van de Haar)

 

Dit is het werk van Marlene Dumas zoals het te zien is in het Rijksmuseum:

 

 

Meer informatie is te vinden op de website van het Rijksmuseum: 'Laatste Avondmaal' Marlene Dumas naar Rijksmuseum.

September 1985 werd het echter op deze manier tentoongesteld in de Jacobijnerkerk te Leeuwarden (beeld uit: Het Avondmaal, Rudy Hodel, 1985, p. 23):

 

 

Het ontstaan van. Hoe het kwam.

Het was een verzoek. Gevraagd werd het Laatste Avondmaal uit te beelden. Een verzoeking.

Ik zei ja, niet omdat ik het zo graag wou of het kon, maar omdat ik dacht dat ik het zou moeten kunnen. Een uitdaging.

 

Het kwam door de wijn. Niet door het brood. Het kwam door de mannen.

Mijn vader, en zijn vader voor hem, maakte wijn, en mijn oudste broer, nu, doet dat nog steeds. Wij drinken allemaal graag wijn.

Het mag ook van de Bijbel, al ging het fout met Noah. Mijn andere broer werd dominee, geen boer, en hij zei: die kerk is een hoer.

De Nederduits Gereformeerde Kerk vond dat Apartheid kon, mocht van God. Drink, het is zijn bloed, maar niet samen uit dezelfde beker.

 

Het kwam door het verraad.

Het Laatste Avondmaal gaat over het bewustzijn van verraad. Het grootste gebod is Liefde, maar in het ‘ik houd van jou’ is het verraad reeds aanwezig.

Niet de vijand, maar een van ons, een geliefde, pleegt het verraad. Zonder liefde geen verraad.

 

Het kwam door hem. Niet door de anderen.

Zijn discipelen hadden nooit mijn interesse. Zij vielen in slaap na het eten. Hij wist dat hij alleen zou zijn. Moederziel alleen.

Had hij waanbeelden over zijn eigen goddelijkheid en wederopstanding? Hoe kon hij, zoals ook wij, het ooit zeker weten…?

Ik wist niet hoe de tafelschikking vorm te geven. De compositie van de apostelen was te voorzichtig en te bedacht. Het gaf geen existentiële worsteling weer.

Ik liet het schilderij (met tekeningen van kelken en schalen eromheen) een keer zo zien in de geplande tentoonstelling. Daarna liet ik het met rust, voor onbepaalde tijd.

 

Het kwam door mijn moederschap. Jezus is uit een vrouw geboren.

Hoe angstig is het niet om een nieuw leven in de wereld te brengen. Wat is de toekomst van hen die nog geboren gaan worden? Van hem die geboren werd om te sterven?

Om te sterven moet men eerst geboren worden. Hoe vaak roept iemand niet in wanhoop uit: ik heb er niet om gevraagd geboren te worden! Draagt hij de zonden ook van al het toekomstige?

Had zijn moeder iets kunnen doen om zijn lot te veranderen? – Er is pas een prachtige monoloog geschreven voor Maria door de Ierse schrijver Colm Tóibín: The Testament of Mary, 2012.

 

Het kwam door de kleuren van de verbeelding.

Voor mij staan donkere kleuren niet noodzakelijk voor grotere droefenis en lichte kleuren voor meer vrolijkheid en optimisme.

Men kan ook verstikken in een witte wolk. In zwart kan men schuilen, warmte vinden. Zwart kan grafische duidelijkheid geven, en wit kan alles in een vage mist laten hangen. Kan, hoeft niet… 

Je kunt je eigen dood niet schilderen, alleen misschien soms het laatste avondmaal dat daaraan voorafgaat.

Eigenlijk is dit schilderij een collage van – letterlijk en figuurlijk – verschillende tijden die samen kwamen. Soms helpt het niet om kleine veranderingen aan te brengen, maar moet een werk helemaal omver geschilderd worden om vrij te komen van jou. Om zijn eigen leven te gaan leiden.

 

Marlene Dumas, 13 april 2013

 

Meer Marlene Dumas in Liter 70, juni 2013.

Submit to FacebookSubmit to Twitter