Voor het nieuwste nummer van literair tijdschrift Liter gingen twee redacteuren naar de oude Marokkaanse stad Tanger om daar verhalen, essays, gedichten en kunst op te halen. Hun literaire gids was Stéphanie Gaou, in wier boekhandel annex cultureel centrum 'les insolites' contact met een tiental Tangerse artiesten werd gelegd. Deze recensie is een publicatie uit dit themanummer. 

door Joyce Rondaij, 28 juni 2019

Forenzend naar mijn werk lees ik A life full of holes, een roman over de jaren vijftig in Marokko. De treinreis is een week lang in één zucht voorbij. Het brengt me weer even terug in Tanger, waar ik zoveel gezichten heb gezien die mijn nieuwsgierigheid wekten.

We logeren tijdens ons verblijf in Tanger in de oude stad. De taxi rijdt tot aan hotel Continental en vanaf daar is het alsof je in een doolhof van kronkelende steegjes verdwijnt. Zwerfkatjes neuzen door de hoopjes vuilnis op straat en we passeren veel winkeltjes. Soms is het net alsof je onder een overkapping loopt, zo hoog en naar elkaar toe neigend zijn de huizen, en donker de smalle doorgangen. Op de daken wordt gewassen, kippen worden gevoerd en er wordt toilet gemaakt. De Medina is een populaire plek voor toeristen. Expats hebben veel oude huizen opgeknapt en verhuren deze soms. Verder wonen er vooral arme mensen die het liefst zouden vertrekken uit dit verouderde gedeelte stad, waar geen brandweerwagen of ambulance bij je huis kan komen. Elke dag lopen we door dezelfde straatjes en ik begin de gezichten te herkennen. Ik zie keer op keer het langdurige wasritueel van de vrouw en haar jonge dochters op het terras naast ons. Wat houdt deze mensen bezig, hoe ziet hun leven eruit?

 

 

A life full of holes is het verhaal van Driss ben Hamed Charhadi, een analfabete moslim die het Moghrebi Arabisch spreekt van zijn voorouders. Hij komt in contact met de Amerikaanse schrijver Paul Bowles die naar Tanger verhuisde en daar veel werken publiceerde. Ze praten over films en romans en Charhadi is verbaasd dat iedereen een boek uit mag brengen, zonder toestemming van de overheid, waarop Bowles zegt: ʻAnybody can, if he has a story to tell and knows how to tell it.ʼ Een paar dagen later belt Charhadi op: hij wil ook een boek schrijven. Er ontstaat een bijzondere samenwerking. Charhadi vertelt zijn verhaal, Bowles neemt het op en vertaalt het. Hij blijkt een geboren verhalenverteller, want de tekst uit het boek is in de meeste gevallen een directe vertaling van de gesproken woorden op tape.

Driss’ leven wordt getekend door omzwervingen, tijdelijk geluk en grote pech. Hij groeit op bij zijn moeder en stiefvader. Vanwege zijn moeder keert hij steeds terug, vanwege zijn stiefvader gaat de jonge Driss steeds weer gedwongen een nieuwe uitdaging aan, die vervolgens op een teleurstelling uitloopt. Baantjes wisselen elkaar af: schaapherder, bezorger van broden, oppasser op een leegstaande strandtent. En daarmee veranderen ook zijn verblijfplaatsen: stallen, het huis van zijn moeder, maar ook meerdere keren de gevangenis, waar hij terechtkomt door het corrupte regime of door eigen naïviteit. Driss had meteen mijn sympathie, juist omdat je aanvoelt dat hij pech heeft, het goed bedoelt, maar in het Marokko van de jaren vijftig geen mogelijkheden heeft om echt iets van zijn leven te maken en hogerop te komen. De oprechtheid en levenswijsheid die uit het boek spreken, maken het tot een bijzondere leeservaring. Het gaat om een echt leven en dat verzacht de literaire eenvoud en de chronologische onjuistheden.

Op een ochtend neemt Driss’ moeder hem mee op een lange voettocht naar het huis van haar vader. Het blijkt niet mogelijk te zijn om vrij te reizen; ze worden elke dag begeleid door soldaten, worden een tijdje gevangen gehouden en moeten zelfs dwangarbeid uitvoeren voordat ze verder kunnen. Driss gaat mee als zijn moeder balen met takken op haar rug moet vervoeren en heeft met haar te doen, ondanks het feit dat hij zelf bijna niet meer op zijn benen kan staan. ʻNobody but the one who is carrying a load knows how much it weighsʼ, observeert hij zijn moeder. Het lezen van dit boek vervult je met mededogen voor een leven dat vaak misloopt. Driss’ gewone leven, Driss’ lijden, verdiende een boek, en hij wist hoe hij zijn verhaal moest vertellen.

Driss Ben Hamed Charchadi, opgenomen en vertaald door Paul Bowles, A life full of holes. Uitgeverij Harper Perennial, New York 2008, 316 blz.

Submit to FacebookSubmit to Twitter