door Len Borgdorff, 18 december 2018

 

Op het moment dat ik dit schrijf wordt in Groot-Ammers Liter 92 door de persen gejaagd. En op het moment dat je dit leest is hij onderweg naar de abonnees. Het is de laatste editie die onder mijn verantwoordelijkheid verschijnt. Daar merk je in het nummer zelf niets van. Er staat geen gedicht van me in en ook geen ander werk dat op eigen benen wil staan. Wel vind je een inleiding bij een portfolio met werk van Wim Hofman. Driehonderd woorden had ik mezelf toegedacht. Het werden er 700 en ik heb het zo gelaten. Dat mocht wel, voor deze laatste keer.

 

 

Op een aantal werken van Hofman zie je zwart opgevulde cirkels. Zwarte gaten, ogen, een zwarte zon. We hadden er wat mailcontact over en zo kwam Hofman terecht bij The Walrus and the Carpenter van Lewis Carroll, met die merkwaardige opening waarin ’s nachts de zon volop schijnt.

 

‘The sun was shining on the sea,
Shining with all his might:
He did his very best to make
The billows smooth and bright--
And this was odd, because it was
The middle of the night.

 

The moon was shining sulkily,
Because she thought the sun
Had got no business to be there
After the day was done--
"It's very rude of him," she said,
"To come and spoil the fun!"’

 

Nu is op een kindertekening een zwarte zon niet ongebruikelijk en ik kom hem ook tegen als beeld voor duistere poëzie bij Paul Claus, als beeld voor zelfmoord bij Jeroen Brouwers, maar vooral als nazistisch symbool en als teken in de astrologie. Daar wordt Kepler bijgehaald. Vanuit de aarde gezien draait de zon in een ellips om ons heen. De aarde is in dat geval één van de twee brandpunten van die ellips en dat andere is het afwezige hemellichaam dat ook wel zwarte zon genoemd wordt.

 

Bij Hofman komt dus ook ergens een zwarte zon voor en die misstaat helemaal niet in de lucht waarin die door hem geschilderd is. Niks esoterie en mythologie, en daaraan gekoppeld het gesodemieter met onfrisse politiek. Nee, gewoon een geval van ‘dit kwam me beter uit’.

Toch moeten we er ook in dat geval niet al te lichtzinnig over doen. Ik heb zestig jaar van mijn leven in een ruimte doorgebracht waarin een schoolbord hing. Die waren zwart. En ook wel eens groen: dat was niet meer dan een onschuldige variant van zwart. En dat zwart was eigenlijk niets anders dan variant van een wit papiertje. Zo’n schoolbord viel ik aan met een wit krijtje, het papier meestal met een zwart schrijvend potlood. Omdat het alleen om het contrast ging, deden de twee fenomenen die het contrast bepaalden (zwart bord, wit krijt) er eigenlijk helemaal niet toe.

 

Maar die twee fenomenen verstoffelijkten zich wel in materie die haar eigen wetten schiep. Zo was ik heel blij toen de donkere ondergrond van een schoolbord gladder werd en krijtjes zogenaamd stofvrij werden, zodat ik wat minder vaak al dat krijt van mijn kleren hoefde af te slaan als ik weer eens had laten zien hoe je zelfs de meest ingewikkeld samengestelde zin kon herleiden tot een eenvoudig enkelvoudig geval.

 

Ook bij de overgang van zwart schoolbord naar whiteboard (die dus inderdaad gelijke tred hield met het gemak waarmee in het Nederlands allerlei Engelse termen gebruikt worden) merkte ik dat de materie zijn eigen wetten stelt.

Als een leerling jarig was, tekende ik graag een vlag op het bord, alsof het niet ging om iemand die net zestien was geworden, maar zes. Daarvoor gebruikte ik rood krijt, blauw krijt. En het gewone krijtje heette dan opeens wit. Daarmee werd de middelste baan van de vlag opgevuld.

Maar bij het whiteboard bleef die tweede baan leeg. Gewoon leeg. Voor mijn gevoel was hij niet wit. Nee, hij was leeg. Het was alsof een leerling dan minder jarig was. Daarmee verdween er ook wat levensvreugde uit het klaslokaal.

 

Dit stukje valt me een beetje tegen. Toen ik begon, had ik niet gedacht dat het in mineur zou eindigen. Ik had een vrolijker slot verwacht. Jammer.

 

http://www.jabberwocky.com/carroll/walrus.html

 

Via Youtube kom je bij een muzikale verwerking van het gedicht door de jaren-zestigtroubadour Donovan: 

 

Submit to FacebookSubmit to Twitter