door Menno van der Beek, 3 november 2014

 

‘Mystiek is de leer van het verborgene dat zich verborgen houdt. Want het sterft als we ons eraan vastklampen. Het smelt als we ons er een beeld van vormen. Het zwijgt als we erover praten en het is het zwarte gat waarin het denken zichzelf verliest. Mystiek is net als waanzin alleen met een omtrekkende beweging te benaderen.’

 

Aldus Wouter Kusters in een essay in het oktobernummer, het mystieknummer, van literair tijdschrift Extaze. Het zijn de openingsregels van zijn stuk. Het citaat deed me denken aan Annie Dillard die een Chassidische Rabbi aanhaalt in For the time being, haar mystieke boek uit 1999: ‘Toen één van zijn chassidiem klaagde over G’ds verborgenheid, zei Rabbi Pinhas: ”het houdt op verborgen te zijn als je weet dat het zich verbergt”. Maar het houdt niet op zich te verbergen.‘ Mede onder invloed van ons eigen themanummer over mystiek, dat in maart dit jaar uitkwam (koopt uw Liter 73 in de losse verkoop: nog slechts enkele exemplaren voorradig van dit succesnummer), zoek ik vooral naar religieuze ingangen als ik aan mystiek denk. In dit nummer worden andere wegen ingeslagen. 

 

 

Omdat het mystieke dus blijkbaar per definitie verborgen blijft, zijn er allerlei geldige klimroutes te bedenken naar de mystieke top. Sterker nog: omdat het mystieke verborgen is, is het afwijzen van een klimroute vanuit de logica een bij voorbaat onverdedigbare zaak. Jaap Goedegebuure, bijvoorbeeld, opent dit nummer met een vrij technisch artikel. Hij schrijft dat de dichter die bereid is de directe verstaanbaarheid op te offeren, een klimmer is die ons vooruit is. Hij is voorbij de directe duiding, met nog net genoeg splinters die onze patroonherkenning doen afgaan; daar is de ontregeling en misschien de verlichting, zoals bij Lucebert, bijvoorbeeld: ‘Jolifanto bambla ô falli bambla / grossiga m’pfa habla horem’, al moet ik zeggen dat die klanken me aan het eind haast weer aan de mis doen denken. Maar dat ligt dan weer aan mijn referentiekader.


Marlies de Munck zoekt de betekenis via de muziek: betekenis die ontstaat tussen muzikant en toehoorder, zonder de lastige tussenkomst van een van tevoren met betekenis geladen taal. En om dan tegelijk die taal toch weer in te zetten: in dit nummer zijn ook korte verhalen en gedichten opgenomen. Van Maarten Buser, bijvoorbeeld:

 

Belijdenis

Lees gedicht

Belijdenis

 

Als jongens hebben we geprobeerd te bidden
tijdens een logeerpartij onder een veel te laag dak,
maar het buigen leek ons al het halve gebed

 

Volgens hem moesten we wachten tot we gestommel

aan de andere kant van de lijn hoorden
We vielen voorover in slaap voor het zover was

 

Opeens veerde hij overeind. Hij vertelde later

dat er een stroompje door zijn botten schoot
Net als toen keken we elkaar niet aan,

 

maar ik wist dat hij ook op z’n lip heeft gebeten
Hoe we ook ons best deden, we kwamen nooit dichterbij
dan zijn duizelige sterretjes en kanaries

 

Maarten Buser

 

Voor de liefhebbers van de mystiek: na het bestellen van Liter 73 toch ook dit nummer maar kopen. Vanwege de inhoud en zeker ook vanwege de fraaie typografische onderbrekingen van die inhoud, met subtiele grafische bewerkingen van teksten door Tanja Smit.

 

Extaze, literair tijdschrift, themanummer over mystiek, oktober 2014.

Submit to FacebookSubmit to Twitter